Bywa czasami, że nawet specjalista na pierwszy rzut oka ma kłopot z odróżnieniem produktu oryginalnego od podrobionego. Szczególnie trudne jest zidentyfikowanie podróbek oferowanych w internecie, kiedy wyboru dokonuje się jedynie na podstawie zdjęcia i opisu. Niezawodną wskazówką jest cena - niska i dla wielu nabywców kusząca.

Fiolka pełna „tajemnic”
  Konsument, kierujący się w swoim wyborze wyłącznie kryterium ekonomicznym, najczęściej nie zdaje sobie sprawy, że kupując podróbkę szkodzi nie tylko producentowi, ale też oszukuje Skarb Państwa i naraża własne zdrowie. Podróbki przynoszą kosmetycznemu trudne do oszacowania straty z tytułu zmniejszonych dochodów oraz uszczerbku na wizerunku, dobrym imieniu firmy i zaufaniu klientów. Europol w swoich publikacjach przypomina, że podrobione towary pochodzą często z fabryk na Dalekim Wschodzie, gdzie wykorzystywana jest praca dzieci, źle opłacanych i pozbawionych podstawowych praw pracowniczych.¹
    Podróbki kosmetyków, produktów mających przecież bezpośredni wpływ na ciało, mogą mieć też trudne do oszacowania konsekwencje dla zdrowia. Oryginalny produkt ma gwarantowaną przez producenta trwałość ustalony skład i jest wytwarzany w kontrolowanych warunkach. Niektóre kosmetyki produkowane są ze składników pochodzących z certyfikowanych, ekologicznych upraw. Prawdziwy skład podróbki jest zawsze wielką niewiadomą. Nie ma gwarancji, że zamiast naturalnych składników nie znajdują się w niej konserwanty i substancje syntetyczne lub wręcz toksyczne, które nigdy nie powinny mieć kontaktu ze skórą.

Alarmujące dane
    Alarmujące dane napływają z polskiego MSWiA. Ilość przestępstw polegających na wprowadzeniu do obrotu podrobionych towarów zwiększyła się w 2010 r. o blisko 1000% w porównaniu z 2009 r.² Z kolei według najnowszego raportu Komisji Europejskie³ w 2010 r. niemal dwukrotnie wzrosła ogólna liczba zatrzymań towarów podejrzanych o naruszenie praw własności przemysłowej. Autorzy raportu przypuszczają, że jest to spowodowane częstszym niż w ubiegłych latach przesyłaniem podrobionych towarów w niewielkich objętościowo paczkach pocztowych. Służby celne we wszystkich krajach UE przechwyciły w 2010 r. podrabiane perfumy, kosmetyki i inne produkty do pielęgnacji ciała warte ponad 52,5 miliona euro. Liczba przechwyconych artykułów przekroczyła 3 miliony. Kosmetyki podrobione lub wykorzystujące cudze rozwiązania i oznaczenia trafiają na polski i europejski rynek głównie z Chin, ale też z Turcji, Hongkongu i Rumunii. W Polsce służby celne oszacowały wartość podrobionych kosmetyków zatrzymanych w 2010 r. na prawie 766 tysięcy euro.⁴
 

Jak zwalczać podróbki?
    Skuteczna obrona przed podrabianiem oryginalnych produktów kosmetycznych wymaga przemyślanej tegii ochrony praw własności przemysłowej, w której uwzględniona jest także ich ochrona na granicy. Podstawą prawną ochrony praw wyłącznych na granicy jest Rozporządzenie Wspólnoty Europejskiej nr 1383/2003 z dnia 22.07.2003 r. Dzięki jednemu, bezpłatnemu wnioskowi o ochronę, składanemu w Izbie Celnej w Warszawie, produkty kosmetyczne podejrzane o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej zostaną zatrzymane przez służby celne. W przypadku wniosku o ochronę na terenie całej Unii Europejskiej konieczne jest wyznaczenie pełnomocnika na każdy kraj, który będzie powiadamiany o przechwyceniu wątpliwych towarów na granicy i odpowiednio zareaguje.
    Prawo oferuje właścicielowi praw wyłącznych do produktu szeroki wachlarz działań, które można podjąć w przypadku zatrzymania podrobionych towarów. W ramach procedury uproszczonej nie ma obowiązku wszczynania postępowania mającego na celu ustalenie, czy prawo własności intelektualnej rzeczywiście zostało naruszone. Można doprowadzić po prostu do zniszczenia podejrzanych towarów. Wystarczy wystąpić do Naczelnika Urzędu Celnego właściwego dla miejsca zatrzymania o wyrażenie zgody na zniszczenie. Jeżeli importer nie wyrazi sprzeciwu, wyspecjalizowana prywatna firma niszczy towar, a koszty pokrywa właściciel praw.
    Ochrona karna wymaga od właściciela praw wyłącznych zdecydowanej reakcji i złożenia wniosku o ściganie do właściwego urzędu celnego, policji lub prokuratury. Podstawą prawną jest art. 305 ustawy „Prawo własności przemysłowej”, który w zależności od stopnia szkodliwości czynu grozi naruszającemu prawa wyłączne do znaku towarowego sankcjami w postaci grzywny lub pozbawienia wolności do 2 lat, a także art. 24 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz art. 115 i 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
    Właściciel prawa może także wystąpić na drogę sądową w postępowaniu cywilnym z tytułu naruszenia prawa do patentu – art. 287 ustawy Prawo własności przemysłowej, naruszenia prawa do wzoru przemysłowego – art. 292 w zw. art. 287 ustawy Prawo własności przemysłowej, naruszenia prawa do znaku towarowego – art. 296 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz naruszenia praw autorskich – art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W przypadku wyboru procedury cywilnej można także złożyć wniosek o tymczasowe zabezpieczenie roszczeń.

Mała ilość podrobionego kosmetyku to też przestępstwo
    W praktyce, pomimo istnienia tak wielu różnorodnych środków przeciwdziałania naruszeniom praw własności przemysłowej, firmy kosmetyczne często rezygnują z dochodzenia swoich praw, nie składają wniosków o ściganie ani nie wstępują na drogę postępowania cywilnego. Dzieje się tak najczęściej w przypadku zatrzymania niewielkiej ilości podejrzanych towarów, kiedy prosty rachunek ekonomiczny wykazuje, że koszt dochodzenia praw będzie wyższy niż wartość podrobionych produktów. A przecież, jak pokazują cytowane wyżej dane Komisji Europejskiej, coraz więcej podróbek jest przekazywanych właśnie w niewielkich ilościach, w paczkach pocztowych sugerujących sprowadzenie kosmetyku na własny użytek. Osoby wprowadzające podróbki do obrotu również starają się ograniczać sprzedawaną jednorazowo ilość sztuk, licząc na łagodne traktowanie w razie wpadki.
    Wartość zatrzymanych artykułów naruszających prawa wyłączne nie powinna stanowić jedynego kryterium przesądzającego o złożeniu wniosku o ściganie. Śledząc małe ilości i drobnych sprzedawców można dojść do źródła podrobionych produktów. Nawet jeśli właściciel praw wyłącznych nie zdecyduje się na podjęcie działań na drodze cywilnej lub karnej, to powinien wydać oświadczenie stwierdzające, czy dany produkt jest oryginalny czy podrobiony. W tym celu należy wystąpić do policji lub służb celnych o zdjęcia albo próbkę towarów. Potwierdzenie naruszenia praw wyłącznych danej firmy może spowodować, że podrobiony produkt nie trafi do obrotu, np. zostanie orzeczony jego przepadek na rzecz Skarbu Państwa. Takie działania mogą stać się skutecznym środkiem blokującym dostęp do rynku osobom oferującym małe ilości podróbek.

Ilość przestępstw polegających na wprowadzeniu do obrotu podrobionych towarów zwiększyła się w 2010 r. o blisko 1000% w porównaniu z 2009 r.

Podobieństwo czy nieuczciwa konkurencja?
    Oprócz zjawiska masowego nielegalnego podrabiania towarów dochodzi też niejednokrotnie do sporów pomiędzy konkurującymi firmami o wykorzystanie identycznego lub podobnego oznaczenia, wzoru czy rozwiązania technicznego (wynalazku) dla produktów kosmetycznych. Ochrona praw własności intelektualnej w firmie zwiększa siłę przedsiębiorcy w tego rodzaju sporach.
    Gdy dochodzi do naruszenia prawa do znaku czy patentu albo do czynu nieuczciwej konkurencji właściciel prawa wyłącznego wystosowuje do naruszyciela list ostrzegawczy wzywający do zaniechania działań naruszających jego prawa. W przypadku, gdy list nie odniesie pożądanego skutku właściciel prawa może skorzystać z przewidzianych w procedurze cywilnej lub karnej środków.
    W Polsce w postępowaniu cywilnym przed skierowaniem pozwu do sądu właściciel prawa może skorzystać z instytucji zabezpieczenia informacyjnego oraz zabezpieczenia tymczasowego roszczeń.
    Zabezpieczenie informacyjne służy zebraniu od domniemanego naruszyciela informacji handlowych odnośnie wielkości sprzedaży, sieci dystrybucji, cen, marż itp. Wniosek taki ma w założeniu umożliwić firmie skarżącej oszacowanie strat z tytułu naruszenia prawa wyłącznego i określenie wielkości roszczeń pieniężnych, które w przyszłym procesie mogą być dochodzone od naruszyciela. Składając wniosek o zabezpieczenie informacyjne właściciel prawa musi wysoce uprawdopodobnić zaistnienie naruszenia.
    Zabezpieczenie tymczasowe w postępowaniach o naruszenie praw wyłącznych ma na celu uregulowanie na czas trwania procesu stosunków pomiędzy stronami np. poprzez ustanowienie zakazu wprowadzania do obrotu produktów prawdopodobnie naruszających prawo wyłączne. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, przesłankami udzielenia zabezpieczenia są uprawdopodobnienie roszczenia oraz interes prawny w żądaniu zabezpieczenia.

* * *

    Innowacyjność produktów zarówno w odniesieniu do stosowanej technologii produkcji i receptury, jak i opakowania oraz oznaczania są dla sektora kosmetycznego bardzo ważne. Firmy z branży co roku przeznaczają na ten cel znaczne nakłady finansowe. Skuteczna ochrona praw wyłącznych, zapewniona poprzez właściwy i kompleksowy dobór środków prawnych, powinna stanowić integralną część strategii biznesowej każdego przedsiębiorstwa.

Przypisy
1https://www.europol.europa.eu/content/press/europol-cautions-citizens-counterfeitproducts-can-be-potentially-lethal-1005.
2 „Raport o stanie bezpieczeństwa w Polsce w 2010 r.”, Departament Analiz i Nadzoru MSWiA, Warszawa 2011, s. 157.
3http://ec.europa.eu/taxation_customs/customs/customs_controls/counterfeit_piracy/statistics/index_en.htm
4 Dane Wydziału Ochrony Praw Własności Intelektualnej Ministerstwa Finansów.

Autor: Karolina Tołwińska, JWP Kancelaria Rzeczników Patentowych

Artykuł został opublikowany w magazynie "Przemysł Kosmetyczny" nr 3/2011

Źródło fot.: www.sxc.hu